La legendo

Ĉiu infano en nia urbeto konas la legendon pri la kavaliro. Mia avinjo rakontas ĝin ĉiun aŭtunon, ĉiam per la samaj vortoj, kaj neniu iam demandis, ĉu ĝi estas vera. Antaŭ tri cent jaroj juna kavaliro rajdis de nia placo ĝis la haveno, vendis sian ĉevalon kaj iris sur ŝipon al la milito. La ŝipo malaperis en la nebulo, kaj dek jarojn neniu aŭdis pri li. Poste venis ŝipo kun blanka velo, kaj sur ĝi staris la kavaliro, kun letero de la reĝo en la mano: la malamiko perdis la batalon ĉe la maro. La urbo faris al li monumenton el griza ŝtono, kaj li ankoraŭ staras en la mezo de la placo, kun kolombo sur la kapo.

Ĉi-jare la urbo decidis lavi la monumenton antaŭ la aŭtuna festo. Mia instruisto, sinjoro Ludoviko, tuj proponis sin. «Mi kaj mia lernanto!» li diris. «Kun plezuro!» Mia avinjo venis kun ni, kun sia propra seĝo, por kontroli, ke ni ne rompu ŝian kavaliron. Mi portis la akvon. Ludoviko portis la verdan stelon sur la ĉemizo, kiel ĉiam.

Dum ni lavis la piedojn de la kavaliro, Ludoviko rakontis la legendon. Sed laŭ sia propra maniero. «Sur la ŝipo estis soldatoj el dek landoj,» li diris. «Kiel ili parolis inter si? Per Esperanto, kompreneble!» «Antaŭ tri cent jaroj?» diris avinjo de sia seĝo. «Esperanto ne ekzistis.» «Ankoraŭ ne,» diris Ludoviko. «Sed li estis preta.»

Ni lavis la genuojn. «Kaj la letero de la reĝo,» diris Ludoviko, «certe estis en Esperanto. Alie la kavaliro ne komprenus ĝin.» «La reĝo kaj la kavaliro parolis la saman lingvon,» diris avinjo. «Ĝuste!» diris Ludoviko. «Esperanton!»

Ni lavis la brakojn. «Kaj kial la malamiko perdis la batalon? Ĉar ili havis dek lingvojn kaj neniun Esperanton! Neniu el ili komprenis, kion ilia reĝo ordonis!» Avinjo rigardis lin longe. «Tre kurioza legendo,» ŝi diris. Ŝi volis diri «stranga». Sed Ludoviko aŭdis «mirinda», kaj lavis pli rapide.

Tiam, sur la brusto de la kavaliro, sub tri cent jaroj da kolomboj, aperis io. Ni lavis plu. Ĝi estis stelo kun kvin pintoj, granda kiel mia mano. Ludoviko diris nenion. Mi konas lin de kvin jaroj, kaj tio neniam antaŭe okazis.

Li prenis la akvon kaj iris malantaŭ la monumenton, kie neniu iam rigardas. Tie li lavis la ŝtonon malrapide, literon post litero. Poste li legis laŭte: «Al nia kavaliro. De la Esperanto-klubo de la urbo, 1911. Venontan jaron, la tuta mondo!»

«Antaŭ cent dek kvin jaroj,» diris avinjo. «Ne antaŭ tri cent.» «Vidu!» diris Ludoviko. «Jam tiam ili sciis!» «Kion ili sciis?» «Ke venontan jaron la tuta mondo...» Li haltis kaj rigardis la jaron sur la ŝtono. Poste li kalkulis per la fingroj, longe. «Nu,» li diris. «Baldaŭ.»

Ĉi-aŭtune la infanoj de nia strato denove petis avinjon rakonti la legendon. Ŝi rakontis ĝin per la samaj vortoj: tri cent jaroj, la nebulo, la blanka velo, la letero de la reĝo. Neniu stelo, neniu klubo. Mi atendis ĝis la fino. «Kaj la stelo sur lia brusto, avinjo?» Ŝi eĉ ne turnis la kapon. «Kolomboj.»